X=V.T Nedir? (Düzgün Hareket Formülü)
15 Eylül 2026
Kısa cevap: x = v·t, düzgün doğrusal harekette (hız sabitken) alınan yolu veren formüldür: x yol ya da yer değiştirme (metre), v sabit hız (m/s), t geçen süredir (saniye). Örneğin 10 m/s hızla 5 saniye giden cisim x = 10 · 5 = 50 m yol alır. Formül yalnızca ivmesiz harekette geçerlidir; ivme varsa x = v₀·t + ½·a·t² kullanılır.
x = v·t Nasıl Okunur, Nereden Gelir?
"x eşittir v çarpı t" diye okunur. Hız, birim zamanda alınan yol olarak tanımlandığı için (v = x/t) her iki taraf t ile çarpılınca x = v·t elde edilir. Aynı formülden t = x/v ve v = x/t de türetilir. Hız-zaman grafiğinde sabit hız yatay bir doğrudur; bu doğrunun altında kalan dikdörtgenin alanı (v · t) alınan yolu verir.
x = v·t Formülü: Harfler, Birimler ve Örnekler
| Sembol | Büyüklük | Birim |
|---|---|---|
| x | Yol / yer değiştirme | metre (m) |
| v | Sabit hız | m/s |
| t | Geçen süre | saniye (s) |
Çözümlü örnek 1: 15 m/s sabit hızla giden bisiklet 8 saniyede kaç metre alır? x = v·t = 15 × 8 = 120 m.
Çözümlü örnek 2 (ters hesap): 240 m'lik yolu 4 s'de alan cismin hızı v = x/t = 60 m/s; aynı yolu 20 m/s ile alması için gereken süre t = x/v = 12 s.
Formül yalnızca ivmesiz (düzgün) harekette geçerlidir; ivmeli harekette x = x₀ + v₀t + ½at² kullanılır. Akraba formüller için Hız Formülü ve Yer Değiştirme Formülü yazılarımızı inceleyin.
Sayısal Örnek: x = v·t Hesabı Adım Adım
Bir bisikletli saatte 5 metre hızla (v = 5 m/s) 20 saniye düz yolda pedal çeviriyor. Gidilen yol x = v·t = 5 × 20 = 100 metredir. Formül üç değişkenli olduğu için iki tanesi bilinirse üçüncüsü hesaplanır: t = x/v = 100 ÷ 5 = 20 s. Aynı bisikletli 200 metre gidip 40 saniyede tamamladıysa ortalama hız yine 5 m/s çıkar — hız sabit olmasa bile toplam yol ve süre ortalamayı verir.
Ortalama Hız ile Anlık Hız Farkı
Araç göstergesindeki hız anlık hızıdır — o andaki değer. Ortalama hız ise toplam yolu toplam süreye böler; trafik kırmalar, duraklar ve hızlanmalar bu ikisini birbirinden ayırır. Sınav sorularında "araba 2 saatte 120 km gitti" tipi sorularda ortalama hız = 120 ÷ 2 = 60 km/h hesabı yapılır.
Birim Dönüşümü: km/h ve m/s
Fizik problemlerinde hız genellikle m/s birimindedir, trafikte ise km/h. Dönüşüm: km/h ÷ 3,6 = m/s (90 km/h = 25 m/s) ve tersi m/s × 3,6 = km/h. Problemlerde birimleri eşitlemeden işlem yapmak en sık hata kaynağıdır — önce birimleri uyumlu hale getirin, sonra formüle yerleştirin.
Sık Sorulan Sorular
x=v.t nedir?
Düzgün (sabit hızlı) harekette yer değiştirme formülüdür: x = v·t. x alınan yolu (m), v sabit hızı (m/s), t geçen süreyi (s) gösterir.
x = v.t mi, x = v/t mi?
Doğrusu x = v·t'dir (çarpım). Bölmeli yazım v = x/t hız formülüdür. Üç büyüklük aynı üçgendir: hız = yol ÷ zaman, yol = hız × zaman, zaman = yol ÷ hız.
x=vt formülüyle örnek çözüm nasıl yapılır?
Saatte 20 m/s hızla giden araç 3 saniyede kaç metre gider? x = v·t = 20 × 3 = 60 metre. Zaman verilmemişse t = x/v ile bulunur.
x=v.t hangi konu, hangi harekette geçerlidir?
Yalnızca ivmesiz, sabit hızlı (düzgün doğrusal) harekette geçerlidir. İvmeli harekette x = x₀ + v₀t + ½at² formülü kullanılır.
x = v·t formülünde v ne demek?
v, hızdır (velocity) — birim zamanda alınan yol; birimi m/s veya km/h. x ise alınan yol, t ise süredir.
Ortalama hız ile anlık hız farkı nedir?
Ortalama hız toplam yolun toplam süreye bölümüdür; anlık hız ise o andaki hızdır (aracın göstergesi). Trafik ve duraklar ortalamayı düşürür ama anlık hızı etkilemez.
90 km/h kaç m/s eder?
km/h değerini 3,6'ya bölerseniz m/s çıkar: 90 ÷ 3,6 = 25 m/s. Tersi için m/s değerini 3,6 ile çarpın.
x = v·t formülü hangi hareketlerde geçerlidir?
Sabit hızla (düzgün doğrusal hareket) geçerlidir. İvmeleme varsa formül karmaşıklaşır — başlangıç hızı ve ivme terimleri eklenir.