Fizik x Formülü: Yer Değiştirme (x = v·t) ve Diğer x Formülleri
22 Eylül 2026
Kısa cevap: Fizikte x çoğunlukla konumu ya da yer değiştirmeyi gösterir ve birimi metredir (m). En çok kullanılan x formülleri şunlardır: düzgün harekette x = v·t, ivmeli harekette x = v₀·t + ½·a·t², yer değiştirme tanımında Δx = xson − xilk. Yaylarda ise x, yayın uzama ya da sıkışma miktarıdır: F = k·x.
Fizikte x Formülleri Tablosu
| Formül | Ne zaman kullanılır? | Harfler |
|---|---|---|
| x = v·t | Sabit hızlı (düzgün) hareket | v hız, t zaman |
| x = v₀·t + ½·a·t² | Sabit ivmeli hareket | v₀ ilk hız, a ivme |
| x = ((v₀ + v)/2)·t | Sabit ivmeli hareket (ortalama hızla) | v son hız |
| Δx = xson − xilk | Yer değiştirme tanımı | son ve ilk konum |
| F = k·x | Yay kuvveti (Hooke yasası) | k yay sabiti, x uzama |
Yol ile Yer Değiştirme Farkı
Alınan yol, hareketlinin izlediği yörüngenin toplam uzunluğudur ve skalerdir. Yer değiştirme ise ilk konumdan son konuma çizilen yönlü doğru parçasıdır ve vektöreldir. Örneğin 400 metrelik pistte bir tam tur atan koşucunun aldığı yol 400 m, yer değiştirmesi ise 0'dır; çünkü başladığı noktaya geri dönmüştür.
Çözümlü Örnekler
Örnek 1 (düzgün hareket): 12 m/s sabit hızla giden araç 10 s'de x = v·t = 12 · 10 = 120 m yol alır.
Örnek 2 (ivmeli hareket): Durgun hâlden 2 m/s² ivmeyle harekete başlayan cisim 4 s'de x = ½·a·t² = ½ · 2 · 16 = 16 m yol alır.
Örnek 3 (yay): Yay sabiti 200 N/m olan yayı 0,05 m uzatmak için gereken kuvvet F = k·x = 200 · 0,05 = 10 N'dur.
İlgili Sayfalar
- x = v·t nedir? — düzgün hareket formülü
- Yer değiştirme formülü
- Fizik hız formülü
- Fizik ivme formülü
- Hareket formülleri
Sık Sorulan Sorular
Fizikte x neyi gösterir?
Çoğunlukla konum veya yer değiştirmeyi gösterir; birimi metredir. Yay sorularında ise yayın uzama ya da sıkışma miktarını gösterir (F = k·x).
x = v·t ile x = ½·a·t² farkı nedir?
x = v·t sabit hızlı hareket içindir. x = v₀·t + ½·a·t² ise sabit ivmeli hareket içindir; ivme sıfır olduğunda bu formül x = v·t'ye dönüşür.
Yer değiştirme negatif olabilir mi?
Evet. Yer değiştirme yönlü bir büyüklüktür; seçilen pozitif yönün tersine hareket edildiyse negatif çıkar. Alınan yol ise hiçbir zaman negatif olamaz.